Visitors Counter

29310
TodayToday16
YesterdayYesterday17
This_WeekThis_Week126
This_MonthThis_Month305
All_DaysAll_Days29310
Previous Next

User Rating: 5 / 5

Star ActiveStar ActiveStar ActiveStar ActiveStar Active
 

Majdanpek je gradsko naselje u Srbiji u opštini Majdanpek u Borskom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 7699 stanovnika.

Geografija

Majdanpek se nalazi u severnom delu istočne Srbije, u uskoj dolini reke Mali Pek. Na severu od Majdanpeka na Dunavu, odnosno u Đerdapskoj klisuri, na udaljenosti od oko 22 kilometra smešten je najbliži grad Donji Milanovac. Okolina Majdanpeka je pretežno brdsko-planinska, a okružuju ga planine, Miroča na severoistoku, Deli Jovan na istoku, Stola na jugu, Malog Krša i Velikog Krša na jugozapadu, Homoljskih planina na zapadu i planinskih masiva Starice i Šomrde na severozapadu. Zapadno od grada Majdanpeka prostiru se severni obronci Homoljskih planina (923 m). Guste stoletne šume, pećine, zlatonosna reka Pek, manastir Gornjak iz 14. veka, izvor reke Mlave bogat pastrmkom. Simbol i zaštitni znak Majdanpeka predstavlja planina Starica (796 m) sa koje se pruža izvanredan pogled na rudarske kopove i grad, čija glavna ulica se nalazi na 200 metara nadmorske visine. Pod Staricom, u mešovitoj šumi bukve, javora i hrasta smeštena je veličanstvena Rajkova pećina, na svega 3,5 kilometara od Majdanpeka, u čijoj okolini se nalazi 110 pećina i potkapina. Rajkova pećina je rečna protočna pećina kroz koju protiče Rajkova reka, i spada u jednu od najvećih turističkih pećina u Srbiji. Najveći utisak na posetioce u akustičnoj pećini ostavlja, pored bogatog pećinskog nakita, sam žubor potoka. Otvorena je za javnost, uz prisustvo 3000 ljudi, kao druga turistička pećina u Srbiji, 12. septembra 1972. godine. Rajkova i Paskova reka ističu iz svojih pećina i tvore Mali Pek, od koga je nizvodno napravljena veštačka jezerska akumulacija Veliki Zaton, koja ujedno predstavlja omiljeno izletište stanovnika Majdanpeka. Na oko 12 kilometra od Majdanpeka nalazi se na istoimenoj reci Valja Prerast ili Šuplja stena, prirodni kameni most, pod zaštitom države, pruža se od jugozapada ka severoistoku na dužini od 100 m, odnosno 26 m u visini gornje ivice luka. Raspon prerasta iznosi 150 m, a širina njenog otvora pri dnu u visini rečnog korita 9,7 m.

Istorija

Nedaleko od Majdanpeka i Donjeg Milanovca, kod sela Boljetin, na dunavskoj terasi u okviru zaštićenog Nacionalnog parka Đerdap nalazi se arheološki lokalitet Lepenski Vir, jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta u Srbiji i u svetu, star 9000 godina, odnosno iz vremena od 7000. do 6000. godina p.n.e. koji su promenili svetske predstave o počecima civilizacije.Nedaleko od Majdanpeka kod istoimenog sela nalazi se rano eneolitski rudnik „Rudna Glava“(5000. godina pne.) koji predstavlja arheološki lokalitet na kome su pronađeni ostaci peći i radionica za preradu bakra čime se svrstava u jedan od najstarijih praistorijskih rudnika metala i pripada prelaznom periodu iz kamenog u metalno doba. Ulazni deo u obližnjoj Rajkovoj pećini bio je nastanjen u praistoriji o čemu svedoči kameni čekić koji se čuva u arheološkoj zbirci Muzeja u Majdanpeku. U 2. milenijumu p.n.e, na Balkan i u ove krajeve se doseljavaju Indoevropljani. Među kojima se u početku ističu Stari Grci, u doba od 13. do 12. veka p.n.e. kada Argonauti kreću u potragu za zlatnim runom. Prisustvo Starih Grka u ove krajeve vezan je za sam naziv reke Pek, koji je grčkog porekla, i potiče od oblika pékos sa značenjem „ovčije runo“, koje su ovi stari narodi polagali u korito reke radi ispiranja zlata. Prostor istočno od Velike Morave, u predrimsko doba prema antičkim piscima bio je slabo naseljen. Iz tog doba jedno od retkih plemena koja se pominju su Tračani među kojima su se svakako najviše isticali Tribali. U 4. veku p.n.e. u ove krajeve dolaze Kelti, koji će imati veoma značajnu ulogu ne samo na ovom već i na mnogo širem prostoru. U prvim decenijama 1. veka n.e. Rimljani osvajaju ove krajeve nakon čega postaju kontinentalna sila. Ubrzo osnivaju graničnu pokrajinu pod nazivom Mezija koja će se kasnije podeliti na Gornju i Donju. U 4. veku rudarstvo i metalurgija doživljavaju svoj vrhunac o čemu svedoče brojna rimska okna koja su otkrili savremeni rudari, u 20. veku. Zbog građanskog rata i čestih upada varvarskih naroda na dunavskim granicama dolazi do raspada Rimskog carstva čiju će tradiciju rudarenja na ovim prostorima nastaviti Vizantija, koja će prerasti u jedinu pravu silu sve do dolaska početkom 6. veka Slovena čije pleme, Timočani, naseljava ovu oblast. Tada dolazi do prekida rudarske tradicije koja dobija lokalni karakter sve do razvijenog Srednjeg veka. Rudarstvo na ovim prostorima pokreću sredinom 13. veka nemački rudari Sasi, koji su ove krajeve dospeli bežeći od Tatara.U to doba oni dobijaju poziv od kralja Uroša da dođu u Srbiju. O prisustvu Sasa u ovim oblastima najbolje svedoče toponimi, Šaška reka i revir Švajc. Na obalama reke Šaška koja se uliva u Porečku reku pronađene su topionice koje bi upućivale na prisustvo srednjovekovnih rudara Sasa. Nakon osvajanja ovih krajeva od strane Osmanlija rudarstvo doživljava naglu stagnaciju i ima lokalni karakter.

Na području Majdanpeka rudarske aktivnosti se obnavljaju 1560. i trajaće do 1690. godine, kada ponovo dobija lokalni značaj. Zanimljivost iz tog doba predstavlja naziv rudnika koje je sadržalo staroslovenski pridev medni, što znači bakarni Pek. Iz Milanovca, 1848. godine, u ove brdsko-planinske predele, bogate šumom i divljači, dolazi mladi rudarski inženjer Vasilije Božić, jedan od prvih državnih pitomaca koji je završio Rudarsku akademiju u Šemnicu, sa još četiri radnika gde započinju, na više mesta, sa nadljudskim naporima na raščišćavanju terena obaranjem drveća i probnim otkopima. Već, sledeće godine, 1849., mlada kneževina iz državnih sredstava započinje sa izgradnjom topionice gvožđa i bakra, koja će trajati do 1859. Izgradnja ovog preduzeća predstavljalo je jednu od najvećih investicija u zemlji, kojom je utemeljena savremena teška industrija u Srbiji i na Balkanu. Topionica je imala savremenu opremu i mašine za to doba, visoku i nisku peć na ugalj za topljenje, a 1852. ugrađuje se i parna mašina. Pored toga, izgrađeno je naselje sa kućama za rudare i članove njihovih porodica. U to doba, knez Aleksandar Karađorđević, 1856. godine, izgradio je u obližnjoj Brestovačkoj Banji dvorac - letnjikovac, koji i danas postoji. Iste godine u Majdanpeku je izgrađena škola a dve godine kasnije, 1858., završena je gradnja Crkve Sv. Petra i Pavla po projektu Uroša Kneževića (1811-1876). Ostalo je zabeleženo da topionica preko zime nije radila tokom tog pionirskog perioda. Međutim, vlada nije imala dalja finansijska sredstva za proširenje radova u Majdanpeku nakon čega je donela odluku da se stranim ulagačima preda rudnik na korišćenje na obostranu korist. Ova vest o davanju rudnika pod zakup prenela se čitavom Evropom. Rudnikom su potom na osnovo ugovora upravljale naizmenično francuska, engleske i austrijska kompanija sa belgijskim kapitalom. U međuvremenu, donet je Zakon o rudnicima, 15. aprila1866. godine, koji je regulisao ovu oblast. U livnici i mašinskoj radionici u Majdanpeku su 1882. izrađene prve parne lokomotive i teretni vagoni u Srbiji i na Balkanu. U Majdanpeku je dve godine pre, Beograda, Novog Sada i Niša, juna 1882. godine, svečano puštena prva železnička privredna pruga uskog koloseka, 600 mm, kada je lokomotiva sa četiri vagona prešla deonicu od 10 kilometara. Novi zakupac, 1903. godine, postaje „Bezimeno društvo bakarnih rudnika Majdanpek“, čije je sedište bilo u Briselu. Jedna od prvih mera „Bezimenog društva“ ticala se transporta do Dunava, odnosno gradnja Vazdušne železnice ka Dunavu, kao i sa radom na piritu. Žičara duga 17,5 km sa kapacitetom od 30 tona na sat, prevozila je rudu i druge potrepštine iz Majdanpeka do Milanovca. Loše poslovanje, slabe plate bili su uzrok čestih sukoba radnika sa poslodavcem, što je rezultiralo štrajkovima 1907. i 1908. godine. U Majdanpeku je 1933.godine počela sa obradom ruda limonita, koja se od 1937. godine prerađivala u Sartidovoj topionici izgrađenoj u Majdanpeku. NakonDrugog svetskog rata, 18. avgusta 1947. godine, nacionalizovan rudnik nastavlja rad sa zastarelom tehnologijom pod novim nazivom „Rudnik Majdanpek“. Godine 1954. osnovano je preduzeće „Rudnik bakra Majdanpek – RBM“ kada se kreće sa ulaganjem u drobljenje i izgradnju flotacije. Na brdu Švajc otkriveno je ležište rude poznato kao „Južni revir“. Na svečanosti 25. juna 1961. godine, prve količine rude majdanpečkog koncentrata poslate su kamionima na dalju preradu u Bor. Tada je na osnovu rešenja RBM uključen u „Rudarsko-topioničarski basen Bor“. U jesen 1971. godine završena je nova flotacija. U međuvremenu, podignut je potpuno nov grad na mestu starog rudarskog naselja, a 28. novembra 1970. godine puštena je svečano u rad „Zlatara Majdanpek“. Nakon pet godina gradnje počela je sa proizvodnjom, 1980. godine, „Fabrika bakarnih cevi“. Međutim, tokom 1970-ih i 1980-ih eksploatacija je imala snažan politički pritisak kada su se zbog javnosti jurili rekordi u proizvodnji. Kao posledicu tog vremena, bržeg dolaženja do rude, ostao je oštriji nagib površinskog kopa Južni revir nego što su domaći i strani propisi to dozvoljavali. Preuzak levak kopa je bio glavni razlog prevremenog napuštanja Južnog revira. U Majdanpeku se nalazi lovačko udruženje „Srna“ koje ima tradiciju od 1898. godine. Muzej u Majdanpeku je nastao 1998. godine osamostaljivanjem Odeljenja muzeja rudarstva i metalurgije iz Bora, koje je otvoreno u Majdanpeku 1984. godine.

ORGANIZATOR FESTIVALA

KUD "MAJDANPEK"
 MAJDANPEK
ul.Svetog Save 12
19250 Majdanpek
TEL: +38162/494-259

POKROVITELJ FESTIVALA

OPŠTINA MAJDANPEK
ul.Svetog Save bb
19250 Majdanpek
TEL: +38130/581-140
 
 
                                                           

Please publish modules in offcanvas position.